Waopes vaan Noord-Braobantpsا
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
De Nederlandse provincie Noord-Braobant heet 'n aajd waope mèt zien wortele in 't huieg Belsj. Ouch kint de provincie e rillatief groet aontal gemeintes en väöl vreuger gemeintes, de aldermieste ouch mèt hun eige waope. Daoneve kint Noord-Braobant nao Friesland ouch 't groetste aontal dörpswaopes. Dees paasj gief 'n euverziech vaan de versjèllende waopes die in Noord-Braobant gelle en golle, plus e paar veurgestèlde waopes die noets höbbe gegolle.
Inhawd
- 1 Soorte waopes
- 2 Provinciewaope
- 3 Gemeintewaopes
- 4 Vreuger gemeintewaopes
- 5 Dörpswaopes
- 6 Rifferenties
Soorte waopes[bewirk | brón bewèrke]
't Ierste wat opvèlt aon de Braobantse waopes is 'n rillatief einvörmegheid. Wie in Limbörg höbbe veural in de Meierij (Oos-Braobant) väöl gemeintes 't zegel vaan hun sjepebaank euvergepak; miestal waor dat 'nen heilege. Umtot zegele gein kleure drage, zien zoe'n waopes bekans ummer in riekskleure verdeild: veld vaan lazuur (blauw), figuur vaan goud, dus wie in 't waope vaan Nederland. Versjèllende populair heilege (Sint-Maarten, Sint-Joris, Sint-Caecilia, Sint-Laurens, Sint-Jan, Sinterklaos etc.) zien, dèks wel mie es eine kier, in de provincie te vinde. De mieste vaan die gemeintes zien intösse opgeheve en sommege höbbe 't waope mèt d'n heilege vervaange door 't hierlekheidswaope oet 't ancien regime, meh noe nog zien zoe'n waopes in gebruuk bij de gemeintes Gilze en Rijen (Pieter), Goirle (Jan; allein d'n aofgehakde kop), Uden ('t ruuster vaan Sint-Laurens) en Valkenswaard (Sinterklaos).
Ouch väöl waopes zoonder heilege en mèt aw heraldische veurstèllinge drage riekskleure. Dit beteikent miestens tot de gemeinte in kwestie 'n kleurloes teikening opsjikde, zoonder besjrieving vaan kleure ouch. Dit sjijnt in Noord-Braobant evels oongewoen dèks te zien gebeurd. Dèks heet 'n gemeinte dit later gecorrigeerd (zuug beveurbeeld de twie versies vaan 't Aarle-Rixtels waope). Allewijl drage veural nog sumpel, waopes riekskleure (beveurbeeld 't sprekend waope vaan Son en Breugel, boe de riekskleure hiel good passe). 'nen Inkele kier koume de riekskleure umgekierd veur (Udenhout, welk waope sumpel-eweg gebaseerd is op 't Nederlands riekswaope).[1]
'nen Aanderen trend is tot väöl gemeintewaopes de symbole vaan hun historische regio's drage. Noord-Braobant kaom pas laat in de middeliewe oonder bestuur vaan d'n hertog vaan Braobant en de geannexeerde liene hele 'n groete zelfstendegheid. 't Waope vaan 't Markiezaot herkint me beveurbeeld bij Rucphen en Woensdrecht, 't waope vaan de Baronie - drei andreaskruiskes - bij oonder mie Zevenbergen en Breda zelf (en bij Willemstad in combinatie mèt 't Markiezaot; wijer ouch in Zuid-Holland, es symbool vaan de hiere vaan Strijen), 't sjèld vaan 'tland vaan Altena - twie vèsse - bij Woudrichem en talloes opgelufde gemeintes, in 't Land vaan Heusden (boe-oonder Heusden zelf) vint me e raad es figuur, merlètte vint me in 't noordooste, bij De Graaf, Kuuk en Zammek en in 't zuidooste vint me de drei heures vaan 't graofsjap Häör, die ouch op talloes Limbörgse waopes figurere.
Provinciewaope[bewirk | brón bewèrke]
De provincie Noord-Braobant dreug 't volgend waope:
- In sabel (zwart) 'ne liew vaan goud, getongk en genageld vaan keel (roed). 't Sjèld gedèk mèt 'n hertogkroen (vaan goud, geveurd vaan keel mèt hermelijne umsleeg) en gehawwe door twie liewe vaan goud, getóngk en genageld vaan keel.
Dit is in weze 't aajd waope vaan 't Hertogdom Braobant en es zoedaoneg 't ajdste provinciewaope vaan Nederland. 't Oontstoont ind twelfden iew, in d'n tied tot Braobant nog bekind stoont es 't Graofsjap Leuve. Midde daartienden iew valle veur 't iers mèt zekerheid de kleure sabel en goud te oontdèkke, d'n iew dao-op weure de negel en tong keel gekleurd. Dit waope bleef, jeh zelfs mèt hertogskroen, ouch in gebruuk veur Staots-Braobant, 't deil vaan 't hertogdom wat nao 1648 es Generaliteitsland oonder de Rippubliek kaom. Ouch in e groet deil vaan de Fransen tied bleef 't waope in gebruuk (vaan 1795 tot 1798 wel mèt 'ne lauwerkrans). Ouch in 't Keuninkriek heel me 't waope aon. Bij Keuninklek Besluut vaan 15 juli 1920 woorte de twie Braobantse liewe es sjèldhawwers touwgeveug.[2]
Gemeintewaopes[bewirk | brón bewèrke]
N.B.: Plaotse in 't Land van Kuuk en de gemeinte Kraonendónk stoon oonder hunnen eige dialeknaom opgenome, plaotse oet de Kempe, kortbij de Limbörgse grens, stoon hei mèt hunne Limbörgse naom.
Alphen-Chaam
Baarle-Nassau
Bergeijk
Bergen op Zoom
Bernheze
Best
Bladel
Boekel
Boksmaer
Den Bosch
Boxtel
Breda
Deurze
Dongen
Eersel
Etten-Leur
Geertruidenberg
Geldrop-Mierlo
Gemert-Bakel
Gilze en Rijen
Goirle
Grave
Haaren
Halderberge
Heeze-Leende
Helmond
Heusden
Hilvarenbeek
Indhove
Kraonendónk
Kuuk
Laarbeek
Landerd
Loon op Zand
Maasdonk
Mill en Sint Hubert
Moerdijk
Nuenen, Gerwen en Nederwetten
Oirschot
Oisterwijk
Oosterhout
Oss
Reusel-De Mierden
Roosendaal
Rucphen
Schijndel
Sint-Michielsgestel
Sint-Oedenrode
Sintunnis
Son en Breugel
Steenbergen
Tilburg
Uden
Valkenswaard
Veghel
Veldhoven
Vught
Waalre
Waalwijk
Woensdrecht
Zomere
Zundert
Opmerking: De gemeinte Drimmelen dreug gei waope. Ouch Altena heet nog gein eige waope.
Vreuger gemeintewaopes[bewirk | brón bewèrke]
- Zuug ouch: Lies vaan geweze gemeintes in Noord-Braobant
Aalburg
Aalst
Aarle-Rixtel (1817)
Aarle-Rixtel (1961)
Alem, Maren en Kessel
Almkerk
Alphen en Riel
Andel
Aste (1817)
Baardwijk
Bakel en Milheeze
Baers
Beek en Donk (1819)
Beek en Donk (1890)
Bergeijk (1817)
Berghem
Berkel-Enschot
Berlicum (1817)
Berlicum (1973)
Besoijen
Beuge en Rikkevort
Bladel en Netersel
Bokhoven
Boksmaer (1817)
Boksmaer (1962)
Borkel en Schaft
Den Bosch (1813)
Buul
Capelle
Chaam
Cromvoirt
Deurze en Liessel (1817)
Deurze en Liessel (1896)
Dieden, Demen en Langel
Diessen
Dinteloord en Prinsenland
Dinther
Dommelen
Dongen (1817)
Drongelen
Drunen
Duizel en Steensel
Den Dungen
Dussen
Eersel (1817)
Eethen (1817)
Eethen (1936)
Emminkhoven
Empel en Meerwijk
Engelen
Erp
Esch
Escharen
Etten en Leur (1817)
Fijnaart en Heijningen
Gassel
Geffen (1817)
Geffen (1985)
Geldrop
Gemert (1976)
Gestel en Blaarthem
Giessen
Ginneken en Bavel
's-Gravenmoer
Haaren (1818)
Haes (1817)
Haes (1980)
Halsteren (1817)
Halsteren (1905)
Haps (1817)
Haps (1968)
Hedikhuizen
Heesch
Heeswijk
Heeswijk-Dinther
Hèllemed
Helvoirt
Herpen
Herpt
Hilvarenbeek (veur 1961, officieus)
Hilvarenbeek (1961, officieus)
Hilvarenbeek (1986)
Hoeven
Hooge en Lage Mierde
Hooge en Lage Zwaluwe
Hoogeloon, Hapert en Casteren (1819)
Hoogeloon, Hapert en Casteren (1958)
Hoogeloon, Hapert en Casteren (1986)
Huijbergen (1817)
Huijbergen (1964)
Indhove (1817)
Kessel
Klundert
Kuuk en Sint-Aagte
Leende
Liempde
Liende
Lierop
Lieshout
Lith
Luyksgestel
Maares
Made en Drimmelen (1817)
Made en Drimmelen (1947)
Maren
Meeuwen
Megen, Haren en Macharen
Mierlo
Moergestel
Mozaes en Loeën
Nederwetten en Eckart
Nieuw-Vossemeer
Nieuwkuijk
Nistelrode
Nuenen, Gerwen en Nederwetten (1817)
Nuland
Oeffelt
Oerle
Oijen en Teeffelen
Oirschot (1819)
Oirschot (1970)
Oost-, West- en Middelbeers
Oss (1817)
Oss (1994)
Ossendrecht
Oud en Nieuw Gastel
Oudenbosch (1817)
Oudheusden
Ploeë, Sintunnis en Liejekker
Princenhage
Prinsenbeek
Putte
Raamsdonk
Ravenstein
Reek
Reusel
Riethoven
Rijsbergen (1817)
Rijsbergen (1985)
Rijswijk
Roosendaal en Nispen
Rosmalen
Schaijk (1817)
Schaijk (1959)
Sint-Michielsgestel (1817)
Sint-Michielsgestel (1947)
Sprang
Sprang-Capelle
Standdaarbuiten
Stiphout
Stratum
Strijp
Terheijden
Teteringen
Tongelre
Udenhout
Valkeswaerd (1942)
Veen
Veghel (1817)
Veldhoven en Meerveldhoven
Velp
Vessem, Wintelre en Knegsel
Vierlingsbèk
Vlierden
Vlijmen (1817)
Vlijmen (1978)
Vrijhoeve-Capelle
Vught (1817)
Wangroj (1817)
Wangroj (1966)
Waspik
De Werken en Sleeuwijk
Werkendam (1819)
Werkendam (1958)
Werkendam (1978)
Westerhoven (1818)
Westerhoven (1989)
Wijk en Aalburg (1817)
Wijk en Aalburg (1954)
Willemstad
Woensdrecht (1922)
Woensel
Woudrichem (1817)
Woudrichem (1974)
Wouw
Zammek (1817)
Zammek (1992)
Zeeland
Zesgehuchten
Zevenbergen
Zomere (1817)
Zundert (1817)
Zurrik, Sterksel en Gastel
- Gein eige waope: Deursen en Dennenburg, Gastel, Genderen, Huisseling en Neerloon, Lithoijen, Zeelst.
- De kortstundege gemeinte Alem had 'tzelfde waope es Alem, Maren en Kessel. 't Aajd waope (versie 1817) vaan de gemeinte Fijnaart en Heijningen is geliek aon dat vaan Standdaarbuiten. De gemeinte Kuuk en Sint-Aagte (Cuijk en Sint-Agatha) veurde 'tzelfde waope es de huiege gemeinte Kuuk, evels zoonder kroen. Nieuw-Ginneken veurde 'tzelfde waope es de awwer gemeinte Ginneken en Bavel. Roosendaal en Nispen veurde 'tzelfde waope es de huiege gemeinte Roosendaal, zij 't ouch weer zoonder de kroen. Veldhoven droog tot 1969 't waope vaan de awwer gemeinte Veldhoven en Meerveldhoven.
- Veurgestèlde nui versies die door oplufting vaan de gemeinte neet mie zien aongevraog: Berghem (1992), Den Dungen, Geldrop (1996), Mierlo (1996).
- Veurgestèlde nui waopes, um aander reies neet ingeveurd: Best (1996).
Dörpswaopes[bewirk | brón bewèrke]
Noord-Braobant kint e vrij groet aontal dörpswaopes. Soms höbbe veurmaolege gemeintes ouch e dörpswaope; dat wèlt daan zègke tot 't waope nao de annexatie (al of neet officieel) is veranderd.
Bavel
Biest-Houtakker
Biezenmortel
Demen en Langel
Doeveren
't Elzendörp
Galder
Gemert (dörp)
Gemonde
Handel
Heesbeen
Leeakker
Loeën
Mierlo-Hout
Milles
De Mortel
Naerloeën
Nispen
Onsenoort
De Rips
Rosmalen (1999)
Ulvenhout
- Oontbreke: Lieshout (dörpswaope), Mariahout.
- Aofgeweze of neet doorgeveurde veurstèlle veur dörpswaopes: Engelen (1993), Gastel (1996), Gestel en Blaarthem (1996), Huisseling en Neerloon (1992), Stratum (1996), Strijp (1996), Tongelre (1996), Woensel (1996), Zeelst (1996), Zesgehuchten (1996)
Rifferenties[bewirk | brón bewèrke]
- ↑ Heraldrywiki - Udenhout
- ↑ Hubert de Vries, Wapens van de Nederlanden. De historische ontwikkeling van de heraldische symbolen van Nederland, België, hun provincies en Luxemburg, Amsterdam, Uitgeverij Jan Mets, 1995: pp. 80-7, 207.
| Waopes in Nederlandj |
|---|
|
Drenthe | Euverijssel | Flevolandj | Frieslandj | Geljerlandj | Groninge | Limburg | Naord-Braobentj | Naord-Hollendj | Utrech | Zielandj | Zuud-Hollendj |
